Opis procesu rewitalizacji osiedla

Księży Młyn to miejsce niezwykłe. Był  zdegradowanym, poprzemysłowym fragmentem miasta Łodzi, uznanym za pomnik historii pn.: „Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego” na mocy rozporządzenia Prezydenta RP z 16 lutego 2015 r. (Dz.U. 2015, poz. 315). Dzięki działaniom Miasta, prywatnych inwestorów, wspólnot mieszkaniowych oraz realizacji projektów z dofinansowaniem z Unii Europejskiej dziś jest dumą i perełką Łodzi 

Rewitalizacja Księżego Młyna – pierwsze działania i inwestycje

Teren Księżego Młyna został objęty szczególną troską już w 2012 roku, kiedy uchwalono „Zintegrowany Program Rewitalizacji Księżego Młyna”. Program ten wyznaczył kierunki działań mających na celu ochronę i odnowę jednego z najcenniejszych zabytkowych zespołów przemysłowo-mieszkaniowych w Łodzi. W jego ramach przeprowadzono pierwsze kompleksowe remonty historycznych famuł, poprawiając warunki mieszkaniowe oraz estetykę przestrzeni.

W 2016 roku program został uchylony w związku z wejściem w życie Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Łodzi, który objął swoim zasięgiem szersze obszary miasta, w tym również Księży Młyn.

W latach 2013–2018, ze środków budżetu Miasta Łodzi, zrealizowano szereg inwestycji remontowych. Odnowiono budynki przy ul. Księży Młyn 4, 6 i 12, a także nieruchomość przy ul. Przędzalnianej 57, gdzie utworzono sześć mieszkań oraz dwie pracownie przeznaczone dla twórców. Działania rewitalizacyjne objęły również budynek przy ul. Przędzalnianej 91, który choć znajduje się poza historycznym obszarem Księżego Młyna, pełnił funkcję wspierającą proces rewitalizacji tego zespołu.

Kolejnym etapem zmian było zagospodarowanie przestrzeni publicznych. W 2018 roku zakończono budowę tzw. „zielonego” parkingu przy ul. Fabrycznej 17A. Parking został zaprojektowany z wykorzystaniem rozwiązań sprzyjających retencji wód opadowych i zwiększających udział zieleni w przestrzeni.

Uzupełnieniem tej inwestycji było wykonanie żywopłotu i nowych nasadzeń na terenie parkingu, co dodatkowo wpłynęło na poprawę estetyki i jakości otoczenia.

Wszystkie wymienione przedsięwzięcia zostały sfinansowane ze środków własnych Miasta Łodzi, bez udziału funduszy Unii Europejskiej. Stanowiły one ważny etap procesu rewitalizacji Księżego Młyna, łącząc ochronę dziedzictwa historycznego z poprawą jakości życia mieszkańców oraz uporządkowaniem przestrzeni publicznej.

Projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej

Kluczowym etapem rewitalizacji Księżego Młyna były projekty realizowane pod wspólnym hasłem „Szlakiem Architektury Włókienniczej. Rewitalizacja Księżego Młyna”. Przedsięwzięcia te zostały zrealizowane w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT) i współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014–2020.

Celem projektów była kompleksowa odnowa historycznego zespołu Księżego Młyna poprzez remont i modernizację zabytkowej zabudowy, poprawę jakości przestrzeni publicznych oraz zachowanie unikatowego dziedzictwa przemysłowego Łodzi. Działania koncentrowały się na przywróceniu wartości architektonicznych i użytkowych historycznych budynków, a także na tworzeniu atrakcyjnej przestrzeni do życia, pracy, działalności kulturalnej i turystycznej.

Rewitalizacja była realizowana w dwóch etapach:

• „Szlakiem Architektury Włókienniczej. Rewitalizacja Księżego Młyna” – projekt realizowany na podstawie umowy o dofinansowanie nr UDA-RPLD.06.03.01-10-0006/17-00, zawartej 28 września 2018 roku. Wartość projektu wyniosła 72 584 262,99 zł, z czego 39 204 869,38 zł stanowiło dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej. Realizacja projektu zakończyła się 31 marca 2023 roku.
• „Szlakiem Architektury Włókienniczej. Rewitalizacja Księżego Młyna. Etap II” – projekt realizowany na podstawie umowy o dofinansowanie nr UDA-RPLD.06.03.01-10-0001/20, zawartej 26 maja 2021 roku. Wartość projektu wyniosła 28 292 214,42 zł, z czego dofinansowanie z UE 12 667 072,17 zł. Stanowił on kontynuację działań rewitalizacyjnych prowadzonych na terenie Księżego Młyna, umożliwiając dalszą odnowę zabytkowej tkanki urbanistycznej oraz rozwój funkcji społecznych, mieszkaniowych i kulturalnych tego obszaru.

Dzięki realizacji obu projektów Księży Młyn przeszedł jeden z największych procesów odnowy w swojej historii. Rewitalizacja pozwoliła zachować wyjątkowy charakter dawnego osiedla fabrycznego, poprawić warunki życia mieszkańców oraz zwiększyć atrakcyjność tego miejsca dla odwiedzających, czyniąc je jednym z najważniejszych przykładów rewitalizacji dziedzictwa poprzemysłowego w Polsce.

• Edukacja i warsztaty: ACD organizuje warsztaty dla osób w każdym wieku – od dzieci po seniorów – z zakresu m.in. projektowania ubioru, ceramiki, plakatu czy identyfikacji wizualnej.
• Wystawy i festiwale: W przestrzeniach Centrum odbywają się liczne wystawy (np. najlepsze dyplomy projektowe „Design 32”) oraz wydarzenia towarzyszące Łódź Design Festival czy Fotofestiwalowi.
• Nowoczesna technologia: Ośrodek dysponuje specjalistycznymi pracowniami, w tym unikatową drukarką 3D umożliwiającą wydruki w rozmiarze sylwetki człowieka.
• Wydarzenia cykliczne: Centrum jest miejscem popularnych Targów Sztuki i Designu, podczas których studenci prezentują i sprzedają swoje autorskie grafiki, biżuterię oraz tekstylia.

Historia współczesnej rewitalizacji Księżego Młyna jest nierozerwalnie związana z postacią Arkadiusza Bogusławskiego (1965–2026), wieloletniego koordynatora działań rewitalizacyjnych prowadzonych na tym obszarze. Przez lata nadzorował i współtworzył proces odnowy zabytkowego osiedla, dbając o zachowanie jego historycznego charakteru oraz przywrócenie mu funkcji odpowiadających współczesnym potrzebom mieszkańców.

Był nie tylko urzędnikiem odpowiedzialnym za realizację projektów inwestycyjnych, ale także pasjonatem historii Łodzi i dziedzictwa przemysłowego. Dzięki jego zaangażowaniu wiele historycznych budynków odzyskało dawny blask, a Księży Młyn stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów rewitalizacji obszarów poprzemysłowych w Polsce. Przed rozpoczęciem pracy przy Księżym Młynie uczestniczył m.in. w realizacji projektu rewitalizacji historycznego Miasta Tkaczy w Zgierzu. Dzięki swojemu doświadczeniu i zaangażowaniu stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci związanych z procesami rewitalizacyjnymi w regionie łódzkim.

Dla wielu mieszkańców, społeczników, badaczy i miłośników Łodzi Arkadiusz Bogusławski był twarzą przemian zachodzących na Księżym Młynie. Potrafił łączyć wiedzę o historii miejsca z wizją jego przyszłości, a o rewitalizacji mówił nie tylko jako o remoncie budynków, lecz przede wszystkim jako o procesie przywracania życia wyjątkowej części miasta.

Jego praca pozostawiła trwały ślad w przestrzeni Księżego Młyna i w pamięci osób zaangażowanych w ochronę łódzkiego dziedzictwa. Dzisiejszy wygląd osiedla oraz zakres przeprowadzonych zmian są w dużej mierze efektem jego wieloletniej determinacji, wiedzy i zaangażowania.